سرزمین نفت بی‌ پایان چطور به قطعی برق گرفتار شده

ایرانی ها کمتر از ۳ سنت آمریکا برای یک لیتر بنزین هزینه می‌کنند، که به همراه لیبی و ونزوئلا یکی از پایین ترین نرخ های بنزین در جهان است. به گفته صندوق بین المللی پول، ایران در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۶۳ میلیارد دلار یارانه آشکار و پنهان انرژی پرداخت کرده است که بیش از ۲۷ درصد تولید ناخالص داخلی کشور می‌رسد؛ که بالاترین میزان در میان سایر کشورهایی است که رتبه بندی آن قرار داشته‌ اند. پزشکیان سوسبیدهای غیرمنطقی بنزین را در زمانی که «کشور نمی‌تواند پول کافی برای تولید مواد غذای و دارو داشته باشد» را زیر سوال برد و اخیرا در یک کنفرانس خبری گفت: ما پول زیادی برای کسانی که برق، گاز و بنزین مصرف می‌کنند می‌پردازیم.

دولت ایران هفته گذشته برای اولین بار واردات و فروش بنزین سوپر با نرخ غیریارانه‌ ای را آغاز کرد، که ایرانیان ثروتمند را که خودرو های گران قیمت می‌رانند هدف قرار می‌دهد. برای انرژی داخلی نیز ایران در سال های اخیر سیستم قیمت گذاری مترقی را برای جلوگیری از مصرف بیش از اندازه برق و گاز توسط خانوارهای مرفه تنظیم کرده است.

ولی نیاز به کاهش شدیدتر یارانه‌ ها هراس از تکرار وقایع سال ۱۳۹۸ پس از گرانی یک‌ شبه قیمت بنزین را نیز برمی‌انگیزد. افزایش قیمت بنزین همچنین تورم را نیز در سراسر اقتصاد ایران افزایش خواهد داد. به گفته مرتضی بهروزی‌ فر، تحلیل گر انرژی، این کار اثر دومینویی بر قیمت کالاها و خدمات خواهد داشت.

با این حال، یارانه های آنقدر بالا هستند و برای مدت های طولانی پرداخت شده‌اند که بسیاری از مردم که از تورم بالا، کاهش استاندارهای زندگی و سقوط ارزش پول ملی رنج می‌برند، احساس می‌کنند حق دارند انرژی ارزان داشته باشند. به گفته وزارت نفت، تخمین های رسمی نشان می‌دهد که ایران با کسری حدود ۲۰ میلیون لیتری بنزین مواجه است و سال گذشته حدود ۲ میلیارد دلار سوخت وارد کرده است. این درحالی است که روزانه میلیون ها لیتر بنزین از مرزهای ایران به کشورهای همسایه چون پاکستان و افغانستان توسط بازرگانانی که از تفاوت قیمت بازاری آن با قیمت یارانه ای سود می‌برند قاچاق می‌شود.

در حوزه برق نیز، به گفته مقامات، شبکه سراسری با کمبود بیش از ۱۷ هزار مگاوات تولید رو به روست که تاحدی به دلیل قدیمی شدن نیروگاه‌ ها و نیاز به جایگزین سازی است. به گفته مرتضی بهروزی‌فر، عدم دسترسی به تکنولوژی در نتیجه تحریم ها، به عنوان مثال: با محدود کردن ظرفیت پالایش داخلی، یکی از عواملی است که در این بحران دخیل است؛ به‌طوری که تولید متناسب با منابع ملی افزایش نیافته است.

براساس تحلیل ها، بحران انرژی در ایران در شرایطی اتفاق افتاده است که دونالد ترامپ بار دیگر در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پیروز شده است. اولین دولت او از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با ایران بیرون آمد و تحریم ها را تحت یک کارزار «فشار حداکثری» علیه تهران بازگرداند.

کمبود انرژی در ایران درحالی اتفاق افتاده است که کشور به عنوان یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان نفت و گاز در جهان شناخته می‌شود. پارس جنوبی، بزرگ ترین میدان گاز طبیعی جهان، که ایران با قطر مشترک است، بیش از ۷۰ درصد گاز مورد نیاز ایران را تامین می‌کند. اما تولید از این میدان در سمت ایرانی خلیج فارس به‌ شدت کاهش یافته است.

به گفته بهروزی فر، ایران نتوانست به درستی در صنایع بالادستی نفت و گاز سرمایه گذاری کند، و به دلیل ناکامی در توسعه میدان گازی پارس جنوبی متحمل ضررهای هنگفتی می‌شود، در حالی که قطر سود می‌برد. انتظار می‌رود ایران در زمستان امسال با کمبود روزانه ۲۶۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مواجه شود. به گفته بهروزی فر، تا زمانی که مشکلات خود را با دنیا حل نکنیم، عدم تعادل بیشتر خواهد شد./