به گزارش گروه رسانه ای ایران – گرا؛ اگر سری به جاهای دیدنی گنبد کاووس زده باشید، احتمالا اسم برج گنبد قابوس یا گنبد کاووس به گوشتان آشنا باشد؛ برجی تماما آجری که در مرکز شهر گنبد کاووس در استان گلستان قرار دارد.
گنبد قابوس اسم اصلی این بنا و اسم دیگر آن، گنبد کاووس است. این بنا از آن جهت اهمیت دارد که هم جزو میراث ملی ایران و هم جزو میراث جهانی ثبت‌شده در یونسکو است. گنبد قابوس گلستان در سال ۱۳۱۰ به ثبت ملی و در تیر ماه سال ۱۳۹۱ در همایش ۳۶ام یونسکو به ثبت جهانی رسید.
همه چیز از سال ۳۷۵ هجری شمسی شروع شد. سلسله آل زیار یا زیاریان حکومت می‌کردند و قابوس بن وشمگیر، پادشاه آل زیار بود. سال ۳۷۵ این پادشاه دستور ساخت برج گنبد قابوس را داد؛ در سال ۴۰۲ هجری شمسی، یعنی بعد ا ز ۲۷ سال، ساخت این برج در شهر جرجان به پایان رسید. جرجان اسم قدیم این منطقه است که در زمان خود حسابی معروف و مهد دانش و هنر ایران بود.
در قرن های چهاردهم و پانزدهم میلادی، یکی از مخرب ترین اتفاقات برای جرجان و برج گنبد کاووس افتاد. مغول ها در این دوره به ایران حمله کردند و جرجان را تقریبا با خاک یکسان کردند. امروزه تنها بنایی که سالم و استوار از آن حادثه جان سالم به در برده، همین برج گنبد قابوس است.
پس روس ها بعد از حمله به ایران و اشغال این منطقه، شروع کردند به کندن خندق‌های عمیق و تخریب منطقه، تا این گنج معروف را پیدا کنند و برای خودشان ببرند. وقتی پروژه پیدا کردن گنج شکست خورد روس‌های عصبانی به برج شلیک کردند و تا حدی برج تخریب شد.
جالب است بدانید چون در دوره ساخت این بنا تجهیزات و علم کافی برای داربست زدن وجود نداشت، از متراکم‌کردن خاک به صورت پله‌ای و مارپیچ برای بالا بردن بنا استفاده می‌کردند. بعد از تمام‌شدن ساخت هم به‌راحتی خاک را در اطراف برج پخش کردند.
ورودی گنبد قابوس را در ضلع جنوبی بنا پیدا می‌کنید. این ورودی مجهز به سردری با طاق نیم گرد و مقرنس‌کاری است. اگر نظرات متخصصان مورد ورودی بنا را ببینید، می‌گویند این طاق از اولین نمونه‌های مقرنس‌کاری در معماری ایرانی است.
پای‌بست بنای آجری گنبد کاووس حدودا ۱۵ متر ارتفاع و سردابی در داخل دارد. البته فکر نکنید این سرداب کاملا سالم است. وقتی که روس‌ها همه‌جای زمین را برای پیداکردن گنج می‌کندند و اهمیتی به بنا نمی‌دادند، کف سرداب را هم برای پیداکردن گنج تخریب کردند.
داخل برج گنبد قابوس تزیینات خاصی ندارد. اگر با دقت به درون برج نگاه کنید آثاری را پیدا می‌کنید که نشان می‌دهد هنگام ساخت بنا، لایه‌ای از گچ رنگی روی دیوار درونی کشیده شده بود که به مرور زمان کمرنگ‌تر شده است. این آثار در ارتفاع ۷-۸ متری از کف برج پیدا می‌شوند.
گنبد ۱۸ متری مخروطی گنبد قابوس، دو پوسته طراحی و ساخته شده که پوسته بیرونی آن، خیلی صاف است. برای پوسته داخلی گنبد از آجر تخم‌مرغی و برای ساخت پوسته بیرونی از آجر‌های دنباله‌دار یا ریشه‌دار استفاده کرده‌اند. همچنین پوسته درونی بنا، به شکل نیم تخم‌مرغی و پوسته بیرونی آن همان‌طور که می‌بینید مخروطی است.
آخرین داستان مربوط به تابوت بلوری معلقی است که در برج بود. روایات مختلف و نظر کارشناسان، می‌گویند که در دوران پیش از اسلام تابوت مردان بزرگ را طوری می‌ساختند که شیشه‌ای باشد و بتوانند آن را از سقف آویزان کنند، تا هم مردم فرصت وداع با آن شخص را داشته باشند و هم دشمن دستش به جسد نرسد.
این داستان می‌گوید که جسد شمس‌المعالی را در تابوتی شیشه‌ای گذاشتند و با زنجیر از سقف درونی برج آویزان کردند.
شهر گنبد کاووس در تابستان گرم و شرجی می‌شود؛ پس اگر از گرما فراری هستید، پیشنهاد می‌کنم در تابستان برای بازدید از گنبد قابوس به استان گلستان نروید. در واقع بهترین زمان برای بازدید از گنبد قابوس، اوایل پاییز تا اوایل بهار است. البته باید در مسیر حتما مراقب خودتان باشید تا اگر راه بارانی یا برفی بود اذیت نشوید./
۲۸ مهر ۱۴۰۳
